دکتر هاشم امیری-عضو دپارتمان نظام بین الملل انجمن ایرانی مطالعات غرب آسیا
در دنیای امروز که رقابتهای ژئوپولیتیک شدت یافته است، مفهوم نئوعثمانیگری به عنوان یک رویکرد سیاسی نوین در ترکیه، به مسألی حائز اهمیت تبدیل شده است. این گرایش به دنبال احیای قدرت و نفوذ ترکیه در مناطق سابق امپراتوری عثمانی، بهویژه در بالکان و خاورمیانه، میتواند تأثیرات عمیق و ناگواری بر ساختار سیاسی و امنیتی اروپا و همچنین منافع ملی ایران داشته باشد. نئوعثمانیگری به نوعی تلاشی است برای بازتعریف هویت ملی ترکیه در دنیای معاصر. این ایدئولوژی نه تنها سعی دارد تا نقش تاریخی ترکیه را در تاریخ اسلام و تمدنهای منطقهای بازسازی کند، بلکه به دنبال نفوذ سیاسی، اقتصادی و فرهنگی و حتی نظامی در کشورهایی است که زمانی بخشی از امپراتوری عثمانی بودند. دولت ترکیه با بهرهگیری از دیپلماسی اقتصادی و ابزارهای فرهنگی و رسانهای، تلاش دارد افکار عمومی این کشورها را تحت تأثیر قرار دهد. در این راستا، تهدید نئوعثمانیگری برای اروپا چندوجهی است. رشد نفوذ ترکیه در کشورهای بالکان و خاورمیانه میتواند به عدمثبات امنیتی، اجتماعی و سیاسی در این مناطق منجر شود که به نوبه خود، تبعاتی برای اروپا خواهد داشت. جدای از ماهیت توسعهطلبانه این ایدئولوژی، بالا رفتن تنشهای قومی و نابرابریهای اجتماعی در کشورهای شرقی اروپا میتواند به بحرانهای داخلی و افزایش مهاجرتها به سمت غرب اروپا منجر شود. این وضعیت ممکن است کشورهای اروپایی را با چالشهای امنیتی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی جدیدی مواجه سازد. از سوی دیگر، نئوعثمانیگری برای ایران نیز چالشهایی را به همراه دارد. ترکیه به عنوان همسایه شمال غربی ایران، با تغییرات سیاسی و امنیتی در خود، میتواند تأثیرات مستقیم بر ایران داشته باشد. افزایش نفوذ ترکیه درکشورهای همسایه، به ویژه در شرایط عدم ثبات سیاسی، ممکن است به شکلگیری ائتلافهای جدیدی منجر شود که منافع ملی ایران را تحتالشعاع قرار دهد. علاوه بر این، گسترش نفوذ ترکیه میتواند به بروز رقابتهای جدید در منطقه منجر شود و ایران را در موقعیتی دشوار قرار دهد. بنابراین، رصد و ارزیابی دقیق تحولات مرتبط با نئوعثمانیگری و پیامدهای آن برای ایران امری ضروری است. به منظور مقابله با این تهدیدات، ایران باید به کارکردهای “ژئوپولیتیک عمومی(عامهپسند) “توجه کند. این کارکردها شامل تحلیل دقیق و سادهسازی اطلاعات برای عامه مردم و رسانهها میشود تا فهم بهتری از تحولات ژئوپولیتیک به وجود آید. در این مورد، ایران میتواند با ارائه تحلیلهای روشن و قابل درک از چالشهای نئوعثمانیگری و آثار آن بر منطقه خاوری و باختری، با افزایش آگاهی عمومی مردم این مناطق از تهدیدات این ایدئولوژی خطرناک، نگاه و دیدگاه رهبران و نخبگان سیاسی آنان را متاثر ساخته و در نتیجه، حمایتهای لازم را برای ایجاد یک اجماع منطقهای و جهانی به سمت منافع ملی ایران جلب کند. این فرآیند میتواند با همکاری نزدیک با رسانهها و سازمانهای فرهنگی انجام شود که به ترویج مطالب تحلیلی و مستند به همراه گزارشهای میدانی و آمارهای معتبر پرداخته و افکار عمومی را نسبت به این مسأله حساس کنند. با استفاده از سمینارها، کارگاهها و وبینارهای آموزشی، باید فضایی را ایجاد کنیم که در آن افراد و نخبگان علمی به بحث و تبادل نظر در مورد چالشهای نئوعثمانیگری بپردازند و به اثرات آن بر امنیت و ثبات منطقهای و ملی توجه کنند. همچنین، باید به ایجاد شبکههای ارتباطی با نخبگان و تحلیلگران سیاسی در کشورهای هدف بپردازیم تا از این طریق بتوانیم صدای خود را به گوش تصمیمگیران برسانیم. ترویج همکاریهای فرهنگی و اقتصادی میتواند به بهبود تصویر ایران و ایجاد ارتباطات مثبت در میان مردم و رهبران کشورهای دیگر کمک کند. به این ترتیب، با بهرهگیری از کارکردهای ژئوپولیتیک عمومی و افزایش آگاهی در مورد خطرات نئوعثمانیگری ترکیه، ایران میتواند با رقم زدن توازن جدیدی در افکار عمومی جامعه جهانی، نقش مؤثری در پیشگیری از تهدیدات ناشی از این ایدئولوژی ایفا کند و جایگاه خود را به عنوان یک بازیگر کلیدی در صحنه ژئوپولیتیک منطقه به تثبیت برساند. این رویکرد نه تنها به تأمین منافع ملی ایران کمک میکند، بلکه بر ثبات و امنیت منطقه ای نیز تأثیر مثبت خواهد گذاشت و میتواند زمینه ساز همکاریهای بین المللی مؤثرتر شود. در نهایت، نئوعثمانیگری به عنوان یک پدیده جدی در دنیای امروز، نیازمند تحلیل دقیق و رویکردی هوشمندانه از سوی ایران است. درک چالشها و فرصتهای پیشرو امری حائز اهمیت است؛ چرا که نادیده گیری این موضوع میتواند تبعات خطرناکی را برای منافع ملی و امنیت و تمامیتارضی کشور به همراه داشته باشد.
باسلام وعرض ادب مساله مهمی راتحلیل کردیدعلمی وجذاب بودخداقوت
البته این دیدگاه توسط حزب عدالت و توسعه حزب حاکم مطرح و دنبال میشود ، در صورت دستیابی اپوزیسیون کمالیست ها ، رویکرد آنها مناطق بیرونی و اروپاست ، در حال حاضر هم جایگاه اردوغان بسیار متزلزل و شهرداری حدود بیش از 14 شهر بزرگ ترکیه از جمله استانبول و آنکارا را از دست داده است