✍🏻 یاشار عصری- عضو دپارتمان رسانه و ارتباطات انجمن ایرانی مطالعات غرب آسیا
در حالی که زمزمههای سرد شدن نسبی تنش میان ایالات متحده و روسیه در برخی محافل دیپلماتیک به گوش میرسد، نیکلای پاتروشف، مشاور سابق امنیت ملی روسیه، مدعی شده است که بریتانیا آماده انجام عملیاتی ساختگی علیه یک ناو آمریکایی در دریای بالتیک بوده؛ اقدامی طراحیشده برای متوقف کردن هرگونه نزدیکی واشنگتن و مسکو در پرونده جنگ اوکراین. پاتروشف که به عنوان یکی از معماران سیاست امنیتی روسیه در دو دهه گذشته شناخته میشود، این ادعا را در قالب تحلیلی تاریخی بیان کرده که شباهتهایی آشکار با گذشته دارد. به گفته او، همانگونه که بریتانیا در دهه ۱۹۴۰ با تحریک ژاپن و بیخبر نگه داشتن ایالات متحده از خطر قریبالوقوع، آمریکا را به درون گرداب جنگ جهانی دوم کشاند، اکنون نیز لندن حاضر است برای استمرار فضای خصومت و تنش در شرق اروپا، دست به فریبکاری مشابهی بزند.
بازی کهنه با نقاب نو
اتهاماتی از این دست، که از سوی مقامات روس مطرح میشوند، اغلب در رسانههای غربی با تردید و تحلیلهایی انتقادی مواجه میشوند؛ اما محتوای آنها نمیتواند بهراحتی نادیده گرفته شود. بهویژه وقتی که بریتانیا در ماههای اخیر بارها بهعنوان یکی از محرکان اصلی تداوم جنگ اوکراین معرفی شده و در حوزه ارسال تجهیزات، آموزش نیروهای اوکراینی، و فشار بر متحدان غربی برای عدم مذاکره با کرملین نقش پررنگی ایفا کرده است. ایده یک «عملیات ساختگی» یا false flag operation علیه ناو آمریکایی، صرفنظر از صحت یا سقم آن، حامل این پیام است که بخشی از محافل قدرت در لندن، صلح بالقوه میان روسیه و آمریکا را تهدیدی برای موقعیت ژئوپلیتیکی خود میدانند. چراکه اتحاد واشنگتن و مسکو، حتی در سطحی محدود، میتواند نقشه بازی قدرت در اروپا را از نو ترسیم کند و بریتانیا را به حاشیه براند.
تنهایی بریتانیا در دوران پسا-برگزیت
از زمان خروج از اتحادیه اروپا، بریتانیا بهدنبال بازیابی جایگاه خود بهعنوان یک کنشگر مستقل جهانی است. در این مسیر، لندن با تأکید بر پیوندهای تاریخی با واشنگتن و ایفای نقش فعال در بحرانهای ژئوپلیتیکی، تلاش کرده هویت جدیدی برای خود بسازد. اما همین تلاش میتواند با هرگونه نرمش احتمالی میان آمریکا و روسیه به چالش کشیده شود.
جنگ، ابزار یا هدف؟
تحلیلگران معتقدند جنگ اوکراین برای برخی بازیگران نهتنها یک بحران، بلکه فرصتی راهبردی است. کشوری مانند بریتانیا، که دیگر در ساختارهای رسمی اروپایی نقشی ندارد، از تداوم این تنش برای حضور در میز بازی قدرت بهره میبرد. در چنین شرایطی، روایت پاتروشف مبنی بر آمادگی لندن برای «قربانی کردن یک ناو آمریکایی» نهتنها تخیلی نیست، بلکه میتواند هشداری درباره روند خطرناک امنیتیسازی روابط بینالمللی در دوران پساجنگ سرد باشد.
نتیجهگیری
روایتهایی که باید جدی گرفت
فارغ از نگاه جانبدارانه به منابع روسی، روایتهای مطرحشده از سوی افرادی چون پاتروشف شایسته دقت و بررسیاند. اگرچه ممکن است پشت بسیاری از این سخنان جنگ روانی و روایتسازی سیاسی نهفته باشد، اما در دنیای پیچیده امروز که مرز واقعیت و فریب روزبهروز باریکتر میشود، گاه شنیدن صدای طرف دیگر، نه نشانه تأیید، بلکه ضرورتی برای درک بهتر بازی قدرتهاست.
