حالا كه ساعاتی از مناظره نخست نامزدهاى انتخابات رياست جمهورى گذشته و تب و تاب هواداران براى پيروز خواندن كانديداى مورد نظر خود در مناظره اول فروكش كرده مى توان نگاه دقيقترى به موضعگيرى هاى ايشان كرد.
با تكيه بر مفهوم روانشناسی سیاسی، با برانگیختن دو نوع احساس «ترس» و «اشتیاق» می توان روی رای مردم اثر گذاشت. در تبلیغات انتخاباتی تلاش می شود تا این دو حس به ویژه ترس را تحریک کنند؛ ترساندن مردم از آینده تاریکی که با برآمدن فلان نامزد انتخاباتی به وجود می آید مضمون رایجی در رقابت های انتخابات دنیاست. به ویژه این شیوه «ایجاد ترس» برای مبارزه با نامزدهای کمتر شناخته شده استفاده می شود.
از آن سو برخی هم «اشتیاق» را بر می انگیزند، منطق عمل پوپولیسم همین برانگیختن «اشتیاق» با وعده تغییر اساسی است، نمونه هايى از اين دست در انتخابات ما فراوان است. از رئیس جمهور خاتمی که از اصلاحات سیاسی و آزادی صحبت می کرد تا دولت احمدی نژاد كه وعده بازگشت به ارزش های اصیل می داد. اين تحريك احساسات راى دهندگان، حربه كمپين هاى انتخاباتى است.
با چنين تفسيرى، نگاهى به رقابتهاى فعلى وضعيت هريك از طرفهاى ماجرا را روشن تر مى سازد. در یکسو نامزدهایی قرار دارند که به لحاظ گفتمانی، وضع موجود را نمایندگی میکنند از این رو سخت بتوانند «اشتیاق» رای دهندگان خواهان تغییر را تحریک کند، فعلا وعده اساسی دم دست ندارند و اگر هم داشتند بعید است کسی آن را جدی بگیرد. کسی که در فکر شرکت یا عدم شرکت در انتخابات است و به دنبال تغییر اساسی اوضاع، حرف های نمایندگان وضع موجود را جدی نمی گیرد.
پس به نظر می رسد نمایندگان وضع موجود باید روی ایجاد «ترس» تکیه کنند! بعد از مناظره گویا هواداران این جبهه سوژه نقد را تغییر دادند و نامزد جبهه تغییرطلب را هدف گرفتند. اما این سوژه جدید با هدف ایجاد ترس مناسب نیست، چرا که وی محافظه کارانه وضع موجود را نقد میکند تا بخشی از پایگاه رای جبهه رقیب را هم از آن خود کند.
نامزد دیگر که سابقه قضایی دارد در مشاركت پايين مردم شانس برابری نسبت به نمایندگان جبهه وضع موجود دارد. وارد نشدن در بازی خیر و شر مناظره اول حاشيه امنى برايش ايجاد كرده است كه با تكيه بر آن مى تواند بدون سروصدا به فکر به دست آوردن مخاطبان میانه روتر خود باشد. او فعلا نه شوقى برای هوادارانش برمی انگيزد نه ترسى براى غير.
يان مولر استاد دانشگاه پرينستون در كتاب “پوپوليسم چيست؟” با ذكر اينكه پوپوليسم دشمن دموكراسى است مى نويسد: «آنگونه که برخی اوقات ادعا میشود، پوپولیسم اصلاح کننده لیبرال دموکراسی نیست؛ به این معنا که دولت را «به مردم نزدیکتر میکند» و یا حتی تجدید حاکمیت مردم است. اما پوپولیسم میتواند به خاطر اين امر كه بخشهایی از جمعیت نمایندگی نمیشوند، روشنگر باشد.» همیشه این امکان برای یک بازیگر سياسى وجود دارد تا به نام «مردم واقعی»، به عنوان روشی برای رقابت با نخبگان قدرتمند، صحبت کند.
آيا همه ى نامزدهاى رياست جمهورى كه با تاكتيك «اشتياق» و «ترس» خويش را نمايندگان و حاميان واقعى مردم مى خوانند پوپوليست هستند؟!
جهت ارجاع علمی: مهدی لکزی، «منطق عمل پوپوليسم؛ «شوق» و «ترس» ابزار كمپين هاى انتخاباتى است»، تاریخ انتشار در سایت انجمن: ۱۴۰۳/۳/۲۹
