دکتر احسان اعجازی
مدیر دپارتمان مطالعات فلسطین- اسرائیل انجمن مطالعات غرب آسیا
صبح امروز دوشنبه «بنیامین نتانیاهو» ویدیوی دیگری بامشاورش «توپاز لوک» منتشر کرد که در آن به از سرگیری توزیعکمکهای بشردوستانه در نوار غزه اشاره کرد. نتانیاهو تأکید کرد: «نباید به وضعیتی برسیم که قحطی رخ دهد. هم از نظرواقعگرایانه و هم از نظر دیپلماتیک، کسی از ما حمایت نخواهدکرد و ما نخواهیم توانست مأموریت پیروزی را به پایان برسانیم.» در همین حال، کامیونهای حامل کمکها ظهر امروز از طریقگذرگاه «کرم شالوم» وارد نوار غزه شدند. از سوی دیگر نتانیاهو نگران است که در صورت تشدید قحطی در نوار غزه حمایت کامل جمهوریخواهان در کنگره و کاخ سفید واشینگتن را از دست بدهد.
از سوی دیگر « بتسلئیل اسموتریچ»، وزیر دارایی، صبح امروز دربیانیهای مطبوعاتی اعلام کرد که تنها «مواد غذایی و دارو به صورت حداقلی وارد نوار خواهد شد.» او گفت: «هیچ چیزی بهدست حماس نخواهد رسید.» این در حالی است که او حدود یکماه و نیم پیش در کنفرانسی گفته بود: «لبخوانی کنید: حتی یکدانه گندم هم وارد غزه نمیشود به طوری که به دست حماس برسد. این اشتباه محضی بود که در آغاز جنگ رخ داد.» او امروز دربارهاین اظهارات گفت: «من گفتم که نباید حتی یک دانه به حماسبرسد، نه به غزه. این کمکها باید وارد شود، چون هیچکس به مااجازه نمیدهد دو میلیون نفر را گرسنه نگه داریم.» نتانیاهو مدعیشده است که کمکهای کنونی به صورت محدود خواهد بود تازمانی که نقاط توزیع کمکهای انساندوستانه که توسط ارتشاسرائیل محافظت میشوند، مشخص شوند. به گفته او، ارتشمانع دسترسی حماس به آن کمکها میشود و در این راه ازشرکتهای آمریکایی برای توزیع مواد غذایی و دارو کمک خواهد گرفت.
رهبر حزب صهیونیسم دینی، که ماه گذشته اعلام کرده بود اگردوباره به غزه کمک ارسال شود از دولت خارج خواهد شد، دربیانیه امروز خود چنین موضعی اتخاذ نکرد. او گفت: «دو ماه ونیم هیچ کمک بشردوستانهای وارد نکردیم و این فشار زیادی بهحماس وارد کرد، و این خوب است – اما باید این فشار را تنظیمکرد تا به ما بازنگردد و منفجر نشود. آنچه در روزهای آینده واردخواهد شد، مقدار اندکی است برای نانواییهایی که نان توزیعمیکنند و آشپزخانههای عمومی که یک وعده غذای پخته در روزمیدهند. شهروندان غزه یک نان و یک بشقاب غذا دریافت میکنندو تمام. این کمک به حماس نمیرسد، به شهروندان اجازه میدهدغذا بخورند و به دوستان ما در جهان اجازه میدهد همچنان چترحمایت بینالمللی برای ما فراهم کنند – در برابر شورای امنیت ودیوان بینالمللی دادگستری در لاهه.»
اسموتریچ درباره گسترش عملیات در غزه گفت: «از دیروز، ارتشاسرائیل با پنج لشکر در نوار غزه، با شدت بیسابقهای، وارد جنگ شده است – و این بار با روشی کاملاً متفاوت. دیگر خبری ازیورشهای رفت و برگشتی نیست – بلکه اشغال، پاکسازی و باقیماندن تا نابودی حماس {راهبرد اسرائیل خواهد بود.} در اینمسیر، آنچه از غزه باقی مانده نیز نابود خواهد شد، چون همهاشبه یک شهر تروریستی تبدیل شده است. این تغییر بزرگی استنسبت به گذشته، و با کمک خدا منجر به پیروزی، نابودی حماس وآزادی گروگانها خواهد شد.» پس از اظهارات اسموتریچ،نتانیاهو از او تمجید کرد: «آفرین. حقیقت را گفتی، رهبری نشاندادی. با هم حماس را شکست خواهیم داد.»
نتانیاهو در ویدئوی خود توضیح داد: «در جریان جنگ تصمیمگرفتیم، در حداقل میزان ممکن، کمکهای بشردوستانه به غزهتحویل بدهیم. این مسیر را پیش گرفتیم و سپس متوجه شدیم کهحماس بخشی از این کمکها را از آنِ خود میکند. بنابراینکمکها را متوقف کردیم و همراه با دوستان آمریکاییمان تصمیمگرفتیم از روشی دیگر استفاده کنیم – نقاط توزیعی که توسطارتش اسرائیل محافظت میشوند، مانع از دسترسی حماسمیشوند و به شرکتهای آمریکایی اجازه توزیع کمک رامیدهند.» او گفت: «ما در حال کار برای ایجاد این نقاط هستیمتا به وضعیتی برسیم که منطقهای تحت کنترل ارتش اسرائیلایجاد شود و کل مردم غزه بتوانند به آن دسترسی داشته باشند وبدون دخالت حماس کمک دریافت کنند. همه اینها در کنار فشارشدید نظامی و عملیات گسترده ما برای تسلط کامل بر غزه وکاهش توانایی حماس برای در اختیار گرفتن کمکها انجاممیشود.»
او ادامه داد: «مشکلی ایجاد شده است زیرا به خط قرمز نزدیکمیشویم، به مرحله از دست دادن کنترل، و آنگاه همهچیزفروخواهد پاشید. بهترین دوستان ما در جهان – سناتورهایطرفدار اسرائیل – نزد من آمدند و گفتند که برای پیروزی هرگونه کمکی را فراهم خواهند کرد – سلاح، حمایت از نابودی حماس،حمایت در شورای امنیت. اما درباره یک چیز نمیتوانند کناربیایند – تصاویر قحطی گسترده. گفتند در این شرایط نمیتوانیماز شما حمایت کنیم. بنابراین، برای رسیدن به پیروزی، باید اینمشکل را حل کنیم.» نتانیاهو افزود: «تا زمانی که این نقاط توزیعایجاد نشدهاند و منطقه پاکسازی شده تحت کنترل ارتش برایتوزیع غذا و دارو ایجاد نشده، باید نوعی پل ایجاد کرد – پلحداقلی، تا از بروز قحطی جلوگیری شود. این وضعیت کنونیماست.»
او همچنین بهطور تلویحی به عملیات صبح امروز در خان یونساشاره کرد – که بر اساس گزارشها اسرائیل در آن عملیات تلاشکرد «احمد سرحان»، یکی از اعضای حماس، را زنده دستگیرکند – و گفت که نیروهای نظامی در غزه کار فوقالعادهای انجاممیدهند! در ادامه او از اصطلاح «پیروزی ترکیبی» استفاده کردو توضیح داد که منظورش «آزادی گروگانها و نابودی حماس»است و گفت: «نابودی حماس منجر به آزادی گروگانها خواهدشد.»
جالب آنکه «یوآو گالانت»، وزیر دفاع پیشین، به سخنان نتانیاهو واسموتریچ واکنش نشان داد و از اینکه دولت جایگزینی برایحماس در غزه پیشنهاد نکرده، انتقاد کرد. او در شبکه ایکسنوشت: «این پایان هر بادکنکی است –تصمیم به وارد کردن کمکبشردوستانه نتیجه مستقیم امتناع مداوم دولت از ارائه پیشنهاد یک نیروی جایگزین برای حماس است. اگر ملاحظات ملی هدایتگرتصمیمگیریها بودند و ما برنامهای برای تغییر حاکمیت در غزهارائه داده بودیم – هیچ بحثی درباره اینکه آیا کمک به دستحماس میافتد یا نه، وجود نداشت، چون حماس دیگر در غزهحکمرانی نمیکرد.» او افزود: «ما در سال اول ساختارهاینظامی و رهبری حماس را از بین بردیم. اینکه پس از ۵۹۱ روزجنگ، حماس هنوز بر غزه حکمرانی میکند، یک شکست کاملاست. تا زمانی که جایگزینی برای حکومت حماس معرفی نشود،کمکهای بشردوستانه همچنان به دست آنها خواهد رسید.»
در جلسه کابینه، نتانیاهو اعلام کرد که بهرغم مخالفتهای گسترده،کمک بشردوستانه به غزه وارد خواهد شد، در حالیکه فشارهایزیادی از سوی آمریکا برای جلوگیری از بحران در نوار غزه واردمیشود. تصمیم نتانیاهو بدون رأیگیری اتخاذ شد – در حالیکهبه نظر میرسد اکثریت وزرا با آن مخالفاند. با این وجود مشاورحقوقی دولت، «گالی باهراف میآرا»، از نتانیاهو حمایت کرد وگفت نیازی به رأیگیری نیست.
وزرا و اعضای ائتلاف بلافاصله پس از جلسه کابینه از تصمیمانتقاد کردند. بنگویر که درخواست رأیگیریاش رد شد، نوشت: «جناب نخستوزیر، گروگانهای ما کمک بشردوستانه ندارند.» «عمیحای الیاهو»، وزیر میراث، نیز در شبکه ایکس نوشت: «اینتراژدی ماست با رویکرد نتانیاهو. رهبری که میتوانست به پیروزیواضح برسد و به عنوان کسی که اسلام رادیکال را شکست داد درتاریخ بماند، اما بارها این فرصت تاریخی را از دست میدهد.» همچنین در بیانیهای از سوی دفتر بنگویر آمده است: «هرگونهکمک بشردوستانهای که به نوار غزه وارد شود، خصوصاً به همهبخشهای آن، حماس را تغذیه خواهد کرد و به او اکسیژن خواهدداد، در حالیکه گروگانهای ما در تونلها در حال زجر کشیدنهستند. نخستوزیر اشتباهی بزرگ مرتکب میشود و حتی اکثریتآراء را هم ندارد. حماس باید در هم کوبیده شود، نه اینکه همزمانبه او اکسیژن بقا داده شود.»
«آویخای بوارون»، عضو کنست از حزب لیکود نیز این تصمیم رامحکوم کرد و نوشت: «دیوانگی این است که بارها همان کار راانجام دهیم و انتظار نتیجهای متفاوت داشته باشیم. نباید بهدشمن کمک بشردوستانه داد، نباید تردید کنیم.» همچنین، «موشهسعده»، دیگر عضو حزب لیکود، نوشت: «از یک سو پنج لشکرارتش برای نابودی دشمن وارد عملیات میشوند، و از سوی دیگربرای همان دشمن غذا و تدارکات میفرستیم تا بتواند زنده بماند وتروریستهای بیشتری را جذب کند – این تصمیم اشتباهیاست.»
وضعیت کنونی نشان میدهد که دولت نتانیاهو نمیتواند یک استراتژی منسجم و یکپارچه اتخاذ کند چرا که از یک سو با فشارهای داخلی برای پیروزی نظامی بر حماس و اشغال کامل نوار غزه روبرو است و از سوی دیگر متحدان اسرائیل، حتی ایالاتمتحده، به این رژیم فشار میآورند تا حداقل استانداردهای حقوق بشری را رعایت کند و اجازه بدهد که نوار غزه از وضعیت قطحی خارج شود. اختلاف نظر عمیق بین نتانیاهو با وزرای تندرومانند اسموتریچ و بنگویر، نشاندهنده وجود یک ائتلاف سیاسی شکننده است که بر پایهی منافع مشترکِ مقطعی و نه یکاستراتژیک مشخص شکل گرفته است. وزیران تندرو تهدید بهخروج از دولت کرده بودند، اما در عمل عقبنشینی کردهاند، که اینموضوع دو نکته را آشکار میکند: 1. نتانیاهو همچنان میتواند ائتلاف حاکم را مدیریت کند و 2. تندروها میدانند که اگر ائتلاف فروبپاشد، موقعیت سیاسی خود را از دست میدهند.
در این بین نتانیاهو از مصاحبه با رسانههای همگانی در اسرائیل پرهیز میکند. او ترجیح میدهد تنها از طریق ویدیوهای تنظیمشدهبا مشاورش اطلاعرسانی کند. این رفتار نشاندهنده نوعی ترس ازمواجهه با واقعیتهای تلخ در جامعه اسرائیل است، مانند افزایشخشم عمومی از وضعیت گروگانها یا کاهش اعتماد به توانرهبری دولت. در عوض، وزرای تندرو فعالانه در فضای مجازیحضور دارند و از احساسات عمومی بهرهبرداری میکنند. از سوی دیگر «یائیر لاپید»، و برخی از وزرای میانهرو به درستیاشاره میکنند که اسرائیل هیچ برنامهای برای «روز پس از نابودیحماس» ندارد. یعنی حتی اگر اسرائیل در جنگ نظامی موفقشود، نمیداند چه نهادی یا نیرویی باید جایگزین حکومت حماسدر غزه شود.
باسلام واحترام تحلیل بسیارخوب وجذابودرستی ازوضعیت داخل اسرائیل کردیدسپاس بسیا آموختم وممساله جدیدودیدگاه جالبی بودزندارادتمند