✍🏻 دکتر مهدی لکزی- مدیر دپارتمان مطالعات ایران انجمن ایرانی مطالعات غرب آسیا
شورای امنیت سازمان ملل تصمیم گرفت تحریمهای سازمان ملل علیه ایران را که در چارچوب توافق هسته‌ای سال ۲۰۱۵ لغو شده بود، دوباره اعمال کند. نتایج رای گیری نشان می دهد کشورهایی مثل چین و روسیه و پاکستان و الجزایر با ادامه لغو تحریمها موافق بودند، که این امر تمایل آنها به ملاحظات سیاسی-امنیتی و مخالفت با فشارهای غربی بر ایران را نشان می دهد. در مقابل کشورهای غربی (بریتانیا، فرانسه، ایالات متحده) و شماری از کشورهای دیگر(مانند یونان، پاناما و سومالی) مخالف ادامه لغو تحریمها بودند به این معنا که آنها معتقدند ایران همکاری لازم را نداشته و بازگرداندن تحریمها را ضروری می‌دانند. با این حال، چند سناریوی محتمل برای آیندهٔ تعامل بین ایران و جامعه بین‌الملل، به ویژه در حوزه هسته‌ای و تحریمها وجود خواهد داشت:
1️⃣ بازگشت کامل تحریمها بدون واکنش مصالحه‌آمیز ایران:
فرضیه مرکزی این سناریو آن است که ایران نتواند یا نخواهد خواسته‌های طرفهای اروپایی و آژانس بین‌المللی انرژی اتمی را برآورده کند و بدین ترتیب مذاکرات ادامه پیدا نکند؛ پیامد چنین شرایطی، مواجهه اقتصاد ایران با فشارهای سنگین خواهد بود که تبعاتی چون کاهش صادرات نفت، مشکلات مالی و ارزی بیشتر خواهد بود؛ در عین حال امکان چرخش کامل ایران به شرق و افزایش روابط تجاری و امنیتی با چین و روسیه وجود دارد؛ در کنار این احتمال افزایش تنش امنیتی منطقه‌ای نیز متصور است.
2️⃣ میانجیگری دیپلماتیک موفق، تعدیل رفتار ایران و تأخیر در اجرای تحریمها:
فرضیه کلیدی این سناریو بر این اصل استوار است که ایران گام‌هایی برای نشان دادن حسن نیت بردارد؛ برای مثال همکاری کامل با آژانس، شفافیت بیشتر، دسترسی به سایت‌های هسته ای. نتایج این سناریو برای ایران، میتواندتعلیق یا تعویق مشروط یا مدت‌دار تحریمها باشد؛ در همین حال اگر فضای دیپلماتیک باز شود، احتمال مذاکرات ایران-آمریکا افزایش یابد. نقطه کلیدی اجرای این سناریو، اعطای اختیارات گسترده به رئیس جمهور در سفر به نیویورک و حضور در مجمع عمومی سازمان ملل و گفتگوهای حاشیه ای مهمتر از متن سفر است. در کنار این حذف یا تعلیق کارزار فشار حداکثری ترامپ می تواند مشوقی برای پیشگامی ایران باشد.
3️⃣ مقابله سخت ایران، واکنش منطقه‌ای و بین‌المللی شدید:
فرضیه اصلی این سناریو چنین صورتبندی شده است که ایران تصمیم بگیرد مقاومت کند؛ نه همکاری کامل و نه مصالحه؛ در این شرایط ایران فعالیت‌های نظامی یا شبه‌نظامی در منطقه را افزایش دهد؛ در همین حال ممکن است از سوی طرف مقابل اقدامات متقابل اقتصادی یا نظامی اعمال شود. پیامد چنین سناریویی امکان تشدید درگیری‌ها در منطقه؛ فشار بر متحدان ایران برای انتخاب بین همراهی با ایران یا غرب؛ زیان‌های اقتصادی بیشتر، افزایش نارضایتی اجتماعی و افزایش احتمال فعالیت‌های هسته‌ای پنهان‌تر ایران وجود دارد.
4️⃣ فروپاشی کامل دیپلماسی؛ خروج ایران از معاهدات بین‌المللی:
از دست رفتن منافع برجام و تصمیم به خروج از NPT یا تعلیق کامل همکاری با آژانس توسط ایران فرضیه کلیدی این سناریو است. پیامدهای چنین سناریویی افزایش نگرانی منطقه‌ای و جهانی، احتمال اقدامات تنبیهی بیشتر، تشدید تلاش‌ها برای مقابله نظامی یا خرابکاری است. ایران ممکن است برنامه غنی‌سازی پیشرفته‌تر را سریع‌تر از قبل دنبال کند. پیامد چنین امری برای ایران تأثیرات اجتماعی و اقتصادی سنگین همراه با انزوای سیاسی شدید خواهد بود. در همین حال معرفی ایران به عنوان یک تهدید امنیت جهانی و به تبع آن واکنش شدید و مقابله از سوی کشورهای منطقه و قدرت‌های بزرگ قابل تصور است.
تحریمهای سازمان ملل برخلاف تحریمهای یک‌جانبهٔ آمریکا یا اتحادیه اروپا، مشروعیت بین‌المللی دارند و اجرای آنها برای همهٔ کشورهای عضو سازمان ملل الزامی است. رأی‌گیری اخیر نشان داد حتی بسیاری از کشورهای غیرغربی هم از ادامه لغو تحریمها حمایت نکردند. این به معنای کاهش همراهی جهانی با ایران است. در همین حال ایران بیش از پیش به چین و روسیه و برخی شرکای غیرغربی وابسته می‌شود، ولی این کشورها هم در تعاملاتشان با ایران محدودیت خواهند داشت چون باید هزینهٔ مقابله با تحریمهای سازمان ملل را بپردازند. در کنار اینها قدرت چانه‌زنی ایران نیز کاهش می‌یابد چرا که ابزار اصلی‌اش (نفت و تجارت) بیشتر محدود می‌شود. در همین حال، نه تنها بحث غنی سازی اورانیوم که مباحث دفاعی، موشکی نیز تحت الشعاع بازگشت تحریمهای سازمان ملل قرار خواهد گرفت و موضع انتقادی-تهاجمی کشورهای غربی تقویت خواهد شد. در بعد داخلی افزایش نارضایتی اجتماعی و تمرکز بر اقتصاد غیررسمی بیشتر می‌شود و در بعد منطقه ای کشورهای منطقه از این وضعیت استفاده می‌کنند تا فشارهای امنیتی و سیاسی بیشتری بر ایران وارد کنند.
باسلام وادب،خدمت،دکترلکزی،بزرگوارکاملا،بانظرات،حضرت،عالی،موافقم،زندارادت