معصومه قلی‌پور:به همت شعبه‌ی گیلان انجمن ایرانی مطالعات غرب آسیا، در روز سه‌شنبه بیست و هفتم آذرماه ۱۴۰۳، نشستی با عنوان « رویکرد سیاست خارجی ترامپ در قبال تحولات خاورمیانه: چرخش یا تداوم»؛ به‌صورت مجازی در بستر اسکای روم و با حضور پروفسور رضا سیمبر؛ استاد تمام و عضو هیئت علمی گروه علوم سیاسی دانشگاه گیلان و با مدیریت علی باباشکوری؛ مدیر شعبه‌ی گیلان انجمن ایرانی مطالعات غرب آسیا برگزار شد.
در ابندای این وبینار که از ساعت۲۰ آغاز شد و در آن، دکتر اطهری؛ رییس هیئت مدیره انجمن ایرانی مطالعات غرب آسیا، دکتر حاجی‌مینه عضو هیئت مدیره‌ی انجمن، دکتر لکزی؛ مدیر اجرایی انجمن و شماری از اساتید، پژوهشگران، دانشجویان و علاقمندان علوم سیاسی و روابط بین‌الملل حضور داشتند، علی باباشکوری؛ مدیر نشست پس از ادای احترام به اساتید حاضر و بیان خوشآمد گویی به حضار، به تبیین موضوع نشست پرداخت و اهمیت آن را در میان پژوهشگران علوم سیاسی و روابط بین‌الملل خاطر نشان ساخت. به گفته‌ی وی، در حال حاضر، رویکرد احتمالی ترامپ در قبال تحولات خاورمیانه از مهم‌ترین موضوعات و دغدغه‌های تحلیل‌گران عرصه سیاست است. ورود مجدد ترامپ به کاخ سفید با شعار «نخست آمریکا» و اشاره به منفعت‌گرایی، کاهش تعهدات خارجی و اولویت‌های اقتصادی این کشور، این سوال را در ذهن بسیاری ایجاد کرده است که آیا رویکرد دولت وی ادامهی سیاست کنونی آمریکا در قبال تحولات خاورمیانه خواهد بود یا تغییری اساسی را در رویکرد سیاسی این کشور شاهد خواهیم بود؟
با طرح این پرسش مهم، باباشکوری پس از معرفی کامل سخنران نشست؛ پروفسور رضا سیمبر و سوابق درخشان ایشان در تالیف کتب و مقالات در حوزه علوم سیاسی و روابط بین‌الملل، از ایشان خواست تا سخنانشان را پیرامون این‌مسئله ارائه نمایند.
سیمبر سخنان خود را با طرح این مسئله آغاز نمود که بسیاری از مسائل را زمانی می‌شود درک کرد که سه مورد تبیین، تجویز و تحلیل را از هم تفکیک و سپس به مسئله نگاه کرد و ما تلاش می‌کنیم در این نشست هم تبیین‌گر باشیم، هم تحلیل‌گر و هم تجویزگر. وی سپس تاکید کرد که باید در ابتدا بدانیم که از نظر شناختی نظام فعلی بین‌الملل متفاوت از نظام دوران جنگ سرد است که در آن زمان نظام بین‌الملل security oriented یا امنیت‌محور بود. درحالی‌که رفته‌رفته نظام بین‌الملل به نظامی اقتصادمحور یا economy oriented تبدیل شد و حتی امروزه این نگاه, تکنولوژی محور یا technology oriented شده است. اما مزیت نسبی امریکا موجب شده است که همچنان مسائل نظامی امنیتی در کنار عوامل اقتصادی اولویت‌های کلان سیاست خارجی این کشور را شکل دهد. اما این رویکرد نظامی‌امنیتی در سیاست خارجی برای آمریکا بسیار پر هزینه بود که همین امر موجب عقب‌نشینی این کشور در بسیاری از مناطق جهان شد، مناطقی مانند عراق و افغانستان که در آن‌ها ایالات متحده از لحاظ انسانی و اقتصادی متحمل هزینه‌های بسیار شده است. لذا این امر موجب تغییراتی در سیاست خارجی آمریکا شد که به شکل چرخشی آشکارتر در رویکرد سیاست خارجی ترامپ خود را نشان داد که در آن منافع اقتصادی آمریکا در اولویت بالاتری قرار گرفت.
سیمبر با این مقدمه، وارد بحث اصلی نشست شد و با اشاره به معاملات تجاری و توافقات بزرگ انجام شده در دوره‌ی اول ریاست جمهوری ترامپ نظیر توافق ابراهیم بر رویکرد او برای استفاده از قدرت برای صلح (power for peace) تاکید نمود. سیمبر در ادامه افزود که رویکرد دولت دوم ترامپ در قبال ایران کماکان سختگیرانه و همراه با فشاری مضاعف نسبت به دولت بایدن خواهد بود و روند کاهش حضور نظامی آمریکا در خاورمیانه نیز تداوم خواهد یافت.
به باور سیمبر، در دوره‌ی جدید ترامپ چرخش عمده‌ای در سیاست‌ها به‌وجود می‌آید که همان تمایل به یک‌جانبه‌گرایی به‌جای چندجانبه‌گرایی است؛ خصوصا آمریکا در مسائلی مانند ایران، یک‌جانبه یا unilateral عمل و همچنان روی شعار نخست آمریکا یا America First که پله‌ی بالایی unilateralism است، تاکید خواهد کرد.
چرخش دیگر در رویکرد ترامپ نسبت به دولت بایدن این است که اولویت کمتری به مسئله فلسطین و ایده طرح دو دولتی خواهد داد و حمایت از اسرائیل همچنان تداوم خواهد یافت، اما تفاوت‌هایی میان دولت بایدن و ترامپ وجود دارد که شامل تهاجمی‌تر بودن نحوه حمایت ترامپ از اسرائیل است. اقداماتی چون انتقال سفارت آمریکا به اورشلیم اهمیت ندادن به طرح دو دولتی و گفتگوی مستقیم با فلسطینی‌ها برای کاهش خواسته‌هایشان از اسرائیل، در این زمره قرار می‌گیرد. از طرف دیگر راهبرد کلان سیاست خارجی آمریکا که همانا عدم درگیری در جنگ‌های پایان ناپذیر خاورمیانه و کاهش حضور نظامی در این منطقه است، در دوره ترامپ تداوم می‌یابد اما حضور اقتصادی آمریکا با هدف حفظ نفوذ در منطقه تداوم خواهد داشت.
لذا باید گفت تمرکز بر اقتصاد و توافقات دوجانبه، تمرکز بر تحریم حداکثری و مهار نفوذ ایران و تمرکز بر نفوذ ژئوپلیتیک آمریکا به صورت مستقیم‌تر، از اولویت‌های سیاست خارجی ترامپ در خاورمیانه است. در ادامهی این نشست سیمبر به سوالات حضار به تفصیل پاسخ گفت.
سیمبر با این جمع‌بندی که رویکرد سیاست خارجی ترامپ در خاورمیانه ترکیب یا آمیزه‌ای از چرخش و تداوم خواهد بود، خاتمه داد. در انتهای نشست، علی باباشکوری مدیر شعبه گیلان انجمن ایرانی مطالعات غرب آسیا، ضمن جمع‌بندی مباحث مطرح شده و تشکر از سخنران و حضار، پیشاپیش شب یلدا این مناسبت کهن ایرانی را تبریک گفت و نشست را به پایان رساند.
