انجمن ایرانی مطالعات غرب آسیا شعبه سیستان و بلوچستان با همکاری اندیشکده دانشیاران علوم انسانی در ادامه نشستهای «مساله محور» اینبار میزبان گروهی از کارشناسان اقتصادی، اجتماعی و سیاسی بود تا موضوع توسعه اقتصادی در سیستان و بلوچستان را از منظر فرهنگی به بحث و گفتگو بگذارند
در میزگرد «بازنگری فرهنگی و تاثیر آن بر توسعه اقتصادی در سیستان و بلوچستان»، که به «مدیریت» دکتر احمد رضا طاهری و «اجرای» مصطفی خدارحمی و «دبیری» عبدالقیوم نعمتی نیا برگزار گردید کارشناسان به طرح مباحث خود پرداختند:
عبدالوهاب شهلی بر، جامعه شناس، دکترای جامعه شناسی: به نظریات مهم توسعه که در جوامع مختلف منجر به تحول شده باید توجه کرد. به نظرم سیاست‌های نانوشته قومی در استان وجود دارد که آنها نیز باید مورد بازنگری قرار گیرد. این سیاست‌ها به دلیل عدم شفافیت مانع پیشرفت و توسعه در منطقه می‌شوند. در سیستان و بلوچستان، نیروهای سنتی توسعه را به نفع خود نمی‌بینند و از این رو تمایلی به پذیرش تغییرات جدید ندارند. این امر می‌تواند به ایجاد موانع جدی در برابر پیشرفت‌های اقتصادی و اجتماعی منجر شود. نیروهای مدرن، از هر طیف و دسته‌ای، باید در فرآیند تصمیم‌گیری و سیاست‌گذاری‌های اجتماعی و اقتصادی نقش بیشتری ایفا کنند تا بتوانند به بهبود شرایط زندگی مردم کمک کنند. ارتباط مؤثری بین نخبگان اقتصادی و مرکز برای انجام اموری که مرتبط به منافع عمومی است وجود ندارد. نخبگان اقتصادی باید به عنوان پل ارتباطی بین مرکز و جامعه عمل کنند و در راستای منافع عمومی فعالیت نمایند. گذشته از آن، نقش نهادهای مدنی را نباید نادیده گرفت. این نهادها عملاً در فرآیند توسعه جامعه نقش مهمی نداشته اند. نهادهای مدنی باید به سمت توسعه‌محوری حرکت کنند و در راستای ارتقاء آگاهی‌های اجتماعی و مشارکت عمومی تلاش بیشتری داشته باشند. تنها با همکاری و هم‌افزایی میان نخبگان، نیروهای مدرن و نهادهای مدنی می‌توان به توسعه در جامعه دست یافت.
حمیدرضا طاهری، فعال اقتصادی و کارشناس ارشد مدیریت استراتژیک: برای بازنگری فرهنگی یا تحول در فرهنگ، نخستین گام ضروری تقویت و تحول در اقتصاد است. زمانی که ساختار اقتصادی یک جامعه تغییر کند و به سمت رشد و شکوفایی حرکت نماید، فرهنگ نیز به‌طور طبیعی و خودبه‌خود دچار تغییرات مثبت خواهد شد. اما سوال این است که چگونه می‌توان اقتصاد را تقویت کرد؟ پاسخ این سوال در سرمایه‌گذاری نهفته است. سرمایه‌گذاری به عنوان یکی از عوامل کلیدی در توسعه اقتصادی شناخته می‌شود. اما برای جذب سرمایه، نیازمند چه پیش‌نیازهایی هستیم؟ امنیت یکی از مهم‌ترین این پیش‌نیازهاست. اگر امنیت در یک منطقه برقرار باشد، سرمایه‌گذاران با اطمینان بیشتری به آنجا می‌آیند و اقدام به سرمایه‌گذاری می‌کنند. در واقع، سرمایه‌گذار به مکان‌هایی می‌رود که امنیت و ثبات وجود داشته باشد. امنیت ابعاد مختلف دارد و اگر هر یک از این ابعاد دچار اختلال شود، احتمال جذب سرمایه به شدت کاهش می‌یابد. زمانی که سرمایه‌گذاری آغاز شود و اقتصاد شکوفا گردد، نتایج آن به وضوح در فرهنگ جامعه نمایان خواهد شد. با ورود ایده‌ها و تکنولوژی‌های جدید از طریق سرمایه‌گذاری، باورهای فرهنگی نیز دستخوش تغییرات مثبت خواهند شد.
محمد باسط درازهی، نماینده ادوار مجلس شورای اسلامی از سراوان و پژوهشگر دکتری ادبیات انگلیسی: الگوبرداری از جوامعی که بافت فرهنگی آنها مشابه سیستان و بلوچستان است، می‌تواند کمک بزرگی به بازنگری فرهنگی کند. این امر می تواند به ما در یافتن راه‌حل‌های نوین برای چالش‌های اجتماعی و اقتصادی موجود یاری رساند. به عنوان نمونه، توجه ویژه به گردشگری در منطقه ضروری است. یا مثلا همایش‌های تخصصی و هنری در سیستان و بلوچستان به شدت کم برگزار می گردد. روی این موارد باید کار اساسی صورت گیرد. این همایش‌ها می‌توانند فضایی برای تبادل نظر و معرفی استعدادهای محلی فراهم کنند و به جذب گردشگران و سرمایه‌گذاران کمک نماید. همچنین، نوع نگرش نخبگان محلی (سنتی) در بسیاری از موارد نیاز به اصلاح دارد. به عنوان مثال، هزینه‌های زیادی توسط بخش خصوصی در سیستان و بلوچستان انجام می‌شود که منفعتی برای جامعه یا عموم ندارد. این هزینه‌ها را می‌توان به امور مدرسه‌سازی، بهبود زیرساخت‌ها و توسعه امکانات عمومی اختصاص داد. با کمی تغییر نگرش و برنامه‌ریزی صحیح، می‌توان به نتایج مثبتی در این زمینه دست یافت. گفت‌وگو و تبادل نظر بین نخبگان و کارشناسان از دیگر نقاط کشور و حتی خارج، بسیار تأثیرگذار است. برقراری ارتباط مؤثر می‌تواند به نخبگان محلی کمک کند تا با دیدگاه‌های جدید و ایده‌های نو آشنا شوند و نوعی تنوع در نگرش‌هایشان ایجاد گردد. این تنوع می‌تواند به بهبود شرایط فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی منطقه کمک کند. ضروری است که همهٔ ذینفعان، از دولت و نهادهای عمومی گرفته تا بخش خصوصی و جامعه، به یکدیگر نزدیک‌تر شوند و در راستای اهداف مشترک همکاری کنند.
احسان هوشمند، ایران‌شناس و متخصص مطالعات قومی: کارهای میدانی و تحقیقاتی و اسنادی به معنای واقعی واژه در خصوص آسیب‌شناسی مسائل توسعه استان سیستان و بلوچستان هنوز به اندازه کافی صورت نگرفته است. به ویژه این کمبود تحقیقات میدانی باعث می‌شود که ما به سختی بتوانیم به درک عمیق و دقیقی از چالش‌ها و مشکلات این منطقه دست یابیم. برای شناسایی ریشه مشکلات، تجربیات گذشته و تاریخ این منطقه باید به دقت بررسی شود. شناخت تاریخ و فرهنگ استان سیستان و بلوچستان می‌تواند به ما کمک کند تا بفهمیم چه عواملی در شکل‌گیری وضعیت کنونی مؤثر بوده‌اند و چگونه می‌توانیم با اتخاذ رویکردهای مناسب، به حل این مسائل بپردازیم. حضور نخبگان استانی در مراکز تصمیم‌گیری بسیار مهم است. اگر نخبگان استانی در تصمیم‌گیری‌های کشوری نقش داشته باشند، یعنی چرخش نخبگان در سطح ملی روان باشد این مسئله می‌تواند به کاهش مشکلات کمک کند. این نخبگان با درک عمیق‌تری از نیازها و چالش‌های محلی، می‌توانند راهکارهای مؤثرتری ارائه دهند و صدای سیستان و بلوچستان را در سطوح بالای تصمیم‌گیری به گوش مسئولین برسانند. علاوه بر این، رسانه‌ها باید بیشتر بر سیستان و بلوچستان تمرکز کنند و به معرفی ظرفیت‌ها و پتانسیل‌های این منطقه بپردازند. رسانه‌ها می‌توانند با پوشش مناسب و دقیق، تصویر بهتری از این استان ارائه دهند و به جذب سرمایه‌گذاران و گردشگران کمک کنند. این توجه رسانه‌ای نه تنها می‌تواند به افزایش آگاهی عمومی درباره مسائل استان سیستان و بلوچستان کمک کند، بلکه به تقویت و توسعه فرهنگی و اجتماعی این منطقه نیز کمک می کند. در نهایت، معتقدم، توجه به این نکات و همکاری میان نخبگان، رسانه‌ها و مسئولین باعث ایجاد تغییرات مثبت در بلوچستان می شود. استان سیستان و بلوچستان علیرغم نگرانی های فراوان توسعه ای دارای ظرفیت های بزرگی برای توسعه است. مرزهای طولانی آبی و خاکی و نیز معادن و سایت های متنوع گردشگری و از همه مهم تر نیروی انسانی و کارشناسان فراوان از جمله این ظرفیت ها است که با برنامه ریزی درست به ویژه در زمینه زیر ساخت های ارتباطی با مبنا قرار دادن آمایش سرزمین می تواند به سرعت در مسیر توسعه قرار گیرد.
محمدرضا طاهری، عضو هیأت علمی بازنشسته دانشگاه سیستان و بلوچستان و تحلیل گر مسایل بلوچستان: فعالیت‌های اقتصادی نه تنها می‌توانند به بهبود وضعیت معیشتی مردم کمک کنند، بلکه خود موجب بازنگری در فرهنگ و ارزش‌های اجتماعی نیز می‌شوند. از این رو، ضرورت دارد که شرایط و بستر سرمایه‌گذاری در سیستان و بلوچستان به‌طور جدی فراهم گردد. این امر نیازمند همکاری و همفکری میان دولت، بخش خصوصی و نخبگان تأثیرگذار است. مسئولین باید کمیته‌های تخصصی تشکیل دهند که شامل کارشناسان و نخبگان استانی باشند. این کمیته‌ها می‌توانند با بررسی دقیق نیازها و ظرفیت‌های منطقه، برنامه‌های مؤثری را برای جذب سرمایه‌گذاری و توسعه اقتصادی تدوین کنند. بهره‌برداری از نظرات کارشناسان و متخصصان در این زمینه بسیار حیاتی است، چرا که آنها با چالش‌ها و فرصت‌های موجود آشنا هستند و می‌توانند راهکارهای عملی و قابل اجرا ارائه دهند. علاوه بر این، علمای اهل تسنن در منطقه بلوچستان دارای پایگاه مردمی و تریبون هستند و به همین دلیل می‌توانند نقش مهمی در بازنگری فرهنگی ایفا کنند. این علما می‌توانند با تأکید بر ویژگی‌های سازنده مذهب، به تقویت ارزش‌های مثبت اجتماعی و فرهنگی بپردازند. همچنین، آنها می‌توانند در تبیین اصول اقتصادی و اجتماعی که با آموزه‌های دینی همخوانی دارند، به مردم کمک کنند و به این ترتیب، خصوصیات فرهنگی که مانع توسعه اقتصادی می‌شوند را حذف نمایند. اصل مسئله مدیریت است. با وضعیت و امکانات موجود نیز می‌توان به توسعه رسید، مشروط بر این که مدیریت درستی داشته باشیم. مدیریت کارآمد و اصولی می‌تواند به تحقق اهداف اقتصادی و فرهنگی کمک کند. این مدیریت باید شامل برنامه‌ریزی دقیق، تخصیص منابع بهینه و نظارت مستمر بر اجرای پروژه‌ها باشد. در این راستا، توسعه مهارت‌ها و آموزش‌های لازم برای نیروی کار محلی نیز از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. با ارتقاء سطح دانش و مهارت‌های افراد، می‌توان به افزایش بهره‌وری و کیفیت کار در بخش‌های مختلف اقتصادی دست یافت. همچنین، باید به ایجاد فرصت‌های شغلی جدید و حمایت از کارآفرینان محلی توجه شود تا بتوانند ایده‌های خود را به واقعیت تبدیل کنند.
مهدی لکزی، دبیر انجمن ایرانی مطالعات غرب آسیا و دکترای علوم سیاسی: اجماع بین نخبگان محلی و مسئولین استانی برای سازندگی و توسعه استان به شدت احساس می‌شود. این اجماع نه تنها در تصمیم‌گیری‌ها، بلکه در اجرای برنامه‌ها و پروژه‌های توسعه‌ای نیز ضروری است. همچنین، نمی‌توان برای کل کشور یک نسخه واحد و کلی تجویز کرد؛ بلکه باید با توجه به ویژگی‌ها و نیازهای خاص هر منطقه، رویکردهای متناسبی را در نظر گرفت. بنابراین در مورد سیستان و بلوچستان هم باید با توجه به ویژگی های اجتماعی، سیاسی، جغرافیایی تصمیم سازی کرد. یک زمانی تصمیم بر این شد که برای افزایش آگاهی اجتماعی، آموزش و تربیت نیروی انسانی، تعداد دانشگاه‌ها در استان افزایش یابد! اکنون شاهد وجود دانشگاه‌های متعددی هستیم، اما سؤال این است که چقدر این دانشگاه‌ها ( به عنوان یک نهاد مدرن) در ارتقاء فرهنگ و اقتصاد و آگاهی جامعه استان (با بافت سنتی) نقش داشته‌اند؟ آیا این نهادهای آموزشی توانسته‌اند به شکل مؤثری در تربیت نیروی انسانی متخصص و کارآمد برای بازار کار و جامعه محلی نقش ایفا کنند؟ یا مثلا منطقه آزاد چابهار، به عنوان یک پروژه بزرگ اقتصادی، چه تأثیری بر ارتقاء فرهنگی و اقتصادی این منطقه داشته است؟ آیا این منطقه توانسته فرصت‌های شغلی جدید ایجاد کند و به بهبود زیرساخت‌ها و خدمات عمومی کمک کند؟ یکی از شرط های مهم توسعه اقتصادی، انسجام و همکاری و اجماع نظر نخبگان است. باید بر روی اجماع و انسجام در جهت کاهش مشکلات و چالش‌ها کار کرد. این انسجام می‌تواند از طریق تشکیل کمیته‌ها و گروه‌های کاری مشترک بین نخبگان، دانشگاه‌ها، و مسئولین محلی حاصل شود. همکاری و همفکری این گروه‌ها می‌تواند به شناسایی نیازهای واقعی استان و ارائه راهکارهای مؤثر منجر شود. سرمایه گذاری اقتصادی، مستلزم ایجاد مشوق ها و جذابیتهای سرمایه گذاری اعم از کاهش مداخلات دولتی و بروکراسی اداری در روند حضور بخش خصوصی، جلوگیری از روابط شخصی و گسترش روابط رسمی در امر اقتصادی و مهمتر از همه، اجماع «گفتمان» نخبگان جامعه بر «دال مرکزی» «توسعه» باشد تا تفاوتهای فرهنگی، فکری و راهبردی به نفع امر توسعه کنار گذاشته شود و استان به رشد و پیشرفت دست پیدا کند.
محمود یوسفی، دکتری اقتصاد بین‌الملل و عضو هیات مدیره شرکت حمل و نقل و خدمات دریایی آبادان: یکی از مهم‌ترین مسایل زیرساخت‌ها هستتد. زیرساخت‌های مناسب می‌توانند به عنوان پایه‌ای برای رشد و پیشرفت عمل کنند. در سیستان و بلوچستان، کار قابل توجهی در زمینه زیرساخت‌های ترانزیتی انجام نشده است. عدم وجود زیرساخت‌های کافی، مانع از جذب سرمایه‌گذاری‌های لازم و ایجاد فرصت‌های شغلی در منطقه می‌شود. دولت باید در ابتدا زیرساخت‌های لازم را فراهم کند تا بتواند بستر مناسبی برای فعالیت‌های اقتصادی ایجاد نماید. سرمایه‌گذاران زمانی به سرمایه‌گذاری در یک منطقه تمایل پیدا می‌کنند که زیرساخت‌های لازم، نظیر جاده‌ها، حمل و نقل عمومی، و امکانات ارتباطی، به خوبی وجود داشته باشد. وقتی زیرساخت‌ها به درستی ایجاد شود، بخش خصوصی تشویق به سرمایه‌گذاری خواهد شد. این سرمایه‌گذاری‌ها نه تنها به بهبود وضعیت اقتصادی استان کمک می‌کند، بلکه می‌تواند به افزایش کیفیت زندگی مردم نیز منجر شود و در نتیجه موجب تحول در فرهنگ گردد. علاوه بر این، همکاری و همبستگی میان مردم و نهادهای مختلف می‌تواند به بهبود وضعیت اقتصادی و اجتماعی استان کمک شایانی نماید. ایجاد شبکه‌ای از همکاری‌ها و ارتباطات بین نهادهای دولتی، بخش خصوصی و جامعه مدنی می‌تواند به روند توسعه کمک کند.
اندیشکده دانشیاران علوم انسانی (۱۳۸۲) یک موسسه خصوصی تحقیقاتی و غیرانتفاعی است که با هدف حمایت از نوآوری در علوم اجتماعی در زمینه مطالعات بین‌رشته‌ای، مقالات و یادداشت‌های تحلیلی منتشر می‌کند و با برگزاری نشست‌ها و کارگاه‌های علمی، فضایی مناسب برای تولید و تبادل نظر و ایده‌ها فراهم می‌آورد.
tecodh.ir
tecodh.blogfa.com
thinker.blogfa.com
https://t.me/tecodh_ir
https://t.me/tecodh
https://whatsapp.com/channel/0029VaxMJ7JKWEKyTUjumg0e
