تَرَک در اتحادیه کشور های تُرک

علی درزلو- عضو دپارتمان مطالعات ترکیه انجمن ایرانی مطالعات غرب آسیا

“قزاقستان، ازبکستان، قرقیزستان و ترکمنستان رسما ترکیه را به عنوان یک  اشغالگر در قبرس به رسمیت شناختند و قطعنامه های 541 و 550 شورای امنیت سازمان ملل متحد را تایید کردند که این یک پیروزی بزرگ برای قبرس و یونان است.”

پس از روی کار آمدن حزب عدالت و توسعه بود که روند پیوستن به اتحادیه اروپا رنگ باخت هرچند که به عنوان یک انگیزه در سیاست خارجی ترکیه باقی مانده باشد اما در عوض با دکترین احمد داوود اوغلو و توجه به همسایگان بود و سیاست به صفر رساندن مشکلات با آنان بود که سیاست های منطقه ای ترکیه فعال شد و ترکیه به دنبال نقش آفرینی در محیط پیرامون خود شد. پس از این بود که استراتژی «دوباره آسیا» (Yeniden Asya) و پس از آن توجه به جهان ترک در آسیای میانه به سیاست اصلی ترکیه تبدیل شد و ترکیه به دنبال نقش آفرینی در این جغرافیا ها شد.

با وجود این تاکیدات، نقش ها و سیاست ها و رفتار های ترکیه در منطقه موجب به صفر رسیدن مشکلات با همسایگان نشد و در عوض موجب باز شدن جبهه های دیگری علیه ترکیه در منطقه شد. پس از ائتلاف با حزب MHP بود که ترکیه هرچه بیشتر به دنبال ناسیونالیسم تهاجمی در ورای مرز های خود (برخلاف ناسیونالیسم آتاتُرک) رفت و با پررنگ کردن برنامه های خود در آسیای میانه به دنبال یک دستاورد سازی بزرگ در سیاست خارجی بود.

اوج این سیاست ها در هنگام جنگ قره باغ بود که ترکیه فعالانه در پی پیروزی جمهوری باکو برای ایجاد راه زمینی اتصال خود به آسیای میانه و گشایش کریور زنگه‌زور بود و در این جنگ با حمایت گسترده و پس از آن با رژه ارتش ترکیه در خیابان های باکو آن را به نمایش گذاشت. نقطه عطف دیگر نیز در نشست اخیر شورای کشور های ترک رخ داد که در آن ترکیه و شخص هاکان فیدان سخن از ایجاد الفبای مشترک ترک و بانک مشترک ترک به میان آورد که یک طرح جسورانه و تازه بود.

اما روی دیگر سکه جامعه هدف ترکیه است، کشورهای آسیای میانه سیاست یکدستی در قبال ترکیه ندارند، ترکمنستان و ازبکستان تا همین چند سال پیش از عضویت در شورای کشور های ترک سرباز می زدند و اکنون نیز عضو ناظر هستند و در بسیاری موارد خود را «تُرک»، آن گونه که ترکیه معرفی می کند نمیدانند و در بعضی موارد مخالف ترک نامیده شدن خود هستند.

از طرف دیگر رفتار این کشور ها در این مورد خاص در اشغالگر نامیدن ترکیه نشان داد که کشور های به اصطلاح ترک آسیای میانه به دنبال اتکا به یک شریک نیستند و به دنبال متنوع سازی شرکا و موازنه مثبت می باشند و از این راه به دنبال بالا بردن قدرت چانه زنی خود می باشند.نکته مهم دیگر این است که این رفتار نشانگر این است که کشور های به اصطلاح ترک، چندان به دنبال مسائل هویتی نژادی نیستند؛ آن چنان که حاضر شدند ترکیه و عمل ترکیه در قبرس را به عنوان یک نوع اشغالگری به رسمیت بشناسند.

جهت ارجاع علمی: علی درزلو،«تَرَک در اتحادیه کشور های تُرکِ مدنظر ترکیه»، تاریخ انتشار در سایت انجمن: ۱۴۰۴/۱/۲۶